Quan tâm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Tình trạng vi phạm quyền lợi người tiêu dùng (NTD) đang xảy ra khá phổ biến, thường xuyên, nhất là trong thời điểm sôi động của mùa mua sắm Tết. Tuy vậy, NTD lại không mấy mặn mà với việc khiếu kiện, khiếu nại. Còn các cơ quan chức năng, Hội bảo vệ NTD cũng chỉ tham gia với vai trò thương lượng khi có đơn khiếu kiện.

Tình trạng vi phạm quyền lợi người tiêu dùng (NTD) đang xảy ra khá phổ biến, thường xuyên, nhất là trong thời điểm sôi động của mùa mua sắm Tết. Tuy vậy, NTD lại không mấy mặn mà với việc khiếu kiện, khiếu nại. Còn các cơ quan chức năng, Hội bảo vệ NTD cũng chỉ tham gia với vai trò thương lượng khi có đơn khiếu kiện.

 


Khách hàng chọn mua thực phẩm tại một siêu thị ở TP Hồ Chí Minh.
Tình trạng vi phạm quyền lợi người tiêu dùng (NTD) đang xảy ra khá phổ biến, thường xuyên, nhất là trong thời điểm sôi động của mùa mua sắm Tết. Tuy vậy, NTD lại không mấy mặn mà với việc khiếu kiện, khiếu nại. Còn các cơ quan chức năng, Hội bảo vệ NTD cũng chỉ tham gia với vai trò thương lượng khi có đơn khiếu kiện.
Nhiêu khê khi khiếu nại
Thời gian qua, đã xảy ra rất nhiều vụ việc vi phạm quyền lợi NTD, nhiều vụ ảnh hưởng đến số đông NTD. Chẳng hạn, giá dược phẩm, giá sữa cao hơn các nước, không phản ánh đúng chất lượng và cung cầu thị trường, gây thiệt hại cho NTD nhưng chưa được xử lý, hoặc biện pháp xử lý không thuyết phục... Một số cây xăng có vấn đề về chất lượng, giá cả, số lượng đã từng gây thiệt hại cho hàng loạt NTD sử dụng xe máy. Trong lĩnh vực hàng tiêu dùng, nhất là hàng kim khí điện máy, rất thường xảy ra vi phạm ở các chủng loại sản phẩm ít tiền như bàn ủi, nồi cơm điện, máy chụp hình, máy vi tính xách tay... Hành vi vi phạm thường là nơi bán không nhận trách nhiệm sửa chữa hay đổi lại món hàng khi sản phẩm bị trục trặc, hỏng hóc... mà hướng dẫn NTD đến các đại lý bảo hành khiến cho các "thượng đế" phải chịu chi phí đi lại, sửa chữa. Trong khi đó, theo Luật Bảo vệ quyền lợi NTD, doanh nghiệp (DN) bán hàng phải chịu chi phí vận chuyển hàng hóa khi bảo hành lẫn chi phí bảo hành...
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến vi phạm. Phần lớn là do lúc mua hàng, NTD không tìm hiểu kỹ chế độ bảo hành, những bộ phận nào được bảo hành, thời hạn bảo hành, mà chỉ nghe người bán hàng nói chung chung là bảo hành một hoặc hai năm. Khi sản phẩm gặp sự cố, NTD chỉ biết đến trình bày với người bán và với những món hàng có giá trị không cao, ngại tốn công sức khiếu nại nên "bấm bụng" cho qua. Nguyên nhân khác là hệ thống pháp luật chưa tích cực hỗ trợ NTD. Theo Luật, khi NTD kiện DN ra tòa vì vi phạm quyền lợi NTD sẽ được miễn nộp tạm ứng án phí, không cần chứng minh lỗi của người kinh doanh và được xét xử theo thủ tục rút gọn. Nhưng thực tế, tòa án vẫn buộc NTD phải nộp tạm ứng án phí, nếu không sẽ không thụ lý. Nhiêu khê lại tốn kém nên NTD e ngại trong việc đấu tranh để bảo vệ quyền lợi của mình khi bị vi phạm. Thực tế cho thấy, rất khó nhận biết hàng thật, hàng giả, chất lượng hàng hóa có đúng như nhãn ghi bên ngoài... hay không. Hàng nhập từ nước ngoài về bằng linh kiện, bán thành phẩm rồi qua chế tác, gia công, gắn bao bì, nhãn mác các thương hiệu uy tín, nếu không có kiến thức chuyên môn cùng phương tiện giám định thì không thể nào nhận biết được. Ðây cũng là lý do khiến rất ít NTD nào chịu bỏ ra một khoản tiền cho công tác giám định. Vì vậy, mặc dù đã có nghị định xử phạt đối với các hành vi xâm phạm quyền lợi NTD nhưng vẫn ít NTD sử dụng quyền của mình.
Nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật
Theo nhận định của nhiều chuyên gia, tổ chức Hội Bảo vệ NTD hoạt động chưa hết chức năng và quyền hạn trong công tác bảo vệ NTD. Theo Phó Chủ tịch Hội Luật gia TP Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Hậu, các hội bảo vệ NTD hiện hoạt động chủ yếu dựa vào các đơn tố giác của NTD nhưng kết quả nhiều khi cũng chưa đạt yêu cầu. Ðáng mừng là trong thời gian gần đây, nhiều DN đã tự giác, ý thức việc vi phạm quyền lợi NTD nên đã thu hồi sản phẩm sau khi có phản hồi về chất lượng. Hiện nay, nhiều cửa hàng đã thực hiện cung cấp đầy đủ hóa đơn bán hàng, giấy bảo hành sản phẩm cho khách hàng. Nhiều trung tâm kim khí điện máy cũng đã thể hiện trách nhiệm với khách hàng, tự chịu trách nhiệm bảo hành hàng hóa cho khách khi bị trục trặc, cho xe đến tận nhà khách hàng đổi lại sản phẩm khác khi bị khiếu nại về chất lượng... Tuy nhiên, theo Phó Cục trưởng Quản lý Cạnh tranh (Bộ Công thương) Nguyễn Phương Nam, hoạt động bảo vệ NTD hiện chỉ mới tập trung chủ yếu ở các đô thị lớn như TP Hồ Chí Minh và Hà Nội, chưa phổ biến ở các vùng sâu, vùng xa... Vì thế, việc vi phạm ở những địa phương này vẫn còn và các DN bán hàng vi phạm vẫn không bị kiểm soát bởi các chế tài.
Tại TP Hồ Chí Minh, theo các chuyên gia, việc bảo vệ NTD chỉ mới tập trung ở công tác tuyên truyền, vận động, chưa có biện pháp bảo vệ quyền lợi NTD một cách thiết thực. Công tác bảo vệ quyền lợi NTD vẫn còn được phân chia ra nhiều đầu mối như Chi cục Quản lý thị trường, phòng kinh tế các huyện, quận... nên thiếu đồng bộ trong xử lý, làm giảm hiệu lực quản lý của chính quyền. Bên cạnh đó, cán bộ phụ trách công tác chưa thạo việc, còn thiếu kiến thức pháp luật, làm việc kiêm nhiệm... nên hiệu quả giải quyết còn hạn chế.
Trong những ngày mua sắm Tết, để tự bảo vệ mình, theo Hội Bảo vệ NTD TP Hồ Chí Minh, NTD không nên ham mua hàng giá rẻ đáng ngờ; nên chọn mua sản phẩm có nguồn gốc, xuất xứ, thương hiệu và nên xem kỹ những quy định về bảo hành ghi trên phiếu bảo hành. Ðối với các loại dịch vụ, NTD nên xem xét kỹ các hợp đồng để tránh không bị thiệt thòi. Khi bị vi phạm, NTD nên có đơn khiếu nại đến Hội để tổ chức này đứng ra hòa giải, nếu nhà sản xuất, DN bán hàng cố tình chối bỏ trách nhiệm, Hội sẽ đại diện cho NTD khởi kiện. Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Lê Mạnh Hà, để Luật Bảo vệ quyền lợi NTD đi vào cuộc sống, hoạt động tuyên truyền của các cơ quan chức năng là rất cần thiết, nhưng cũng nên tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, tập trung vào các sản phẩm liên quan đến số đông NTD...